O‘zbekiston sanoati xalqaro ta’minot zanjirlariga tobora chuqurroq integratsiyalashar ekan, mahsulotlarning ekologik ko‘rsatkichlarini aniq va ishonchli tarzda hujjatlashtirish zarurati ortib bormoqda. Ayniqsa qurilish materiallari, sanoat mahsulotlari va kimyo sohasida faoliyat yurituvchi ishlab chiqaruvchilar uchun Environmental Product Declaration (EPD) xalqaro bozorlarda texnik muvofiqlik va shaffoflikni ta’minlaydigan muhim hujjat hisoblanadi. EPD mahsulotning hayotiy tsikli davomida atrof-muhitga ta’sirini miqdoriy ko‘rsatkichlar orqali ifodalaydi va ISO 14025 hamda EN 15804 standartlariga asoslanadi.
EPD tayyorlash jarayoni ishlab chiqarish ma’lumotlarini yig‘ish, Life Cycle Assessment (LCA) hisob-kitoblarini amalga oshirish, texnik hujjatlashtirish va uchinchi tomon verifikatsiyasini o‘z ichiga oladi. Ushbu jarayon murakkabligi sababli, ko‘plab O‘zbekiston kompaniyalari EPD bo‘yicha maxsus tajribaga ega konsalting firmalari bilan ishlashni afzal ko‘radi. Quyida O‘zbekiston bozorida faol yoki O‘zbekiston ishlab chiqaruvchilari bilan ishlayotgan EPD konsalting firmalari tahliliy tartibda keltirilgan.
1. ERKE Consultancy
ERKE Consultancy mahsulot barqarorligi, LCA va EPD xizmatlari bo‘yicha O‘zbekiston bozorida eng ko‘p tajribaga ega xalqaro konsalting kompaniyalaridan biri hisoblanadi. 2007-yilda tashkil etilgan ERKE Consultancy Istanbul, Dubay va London shaharlaridagi ofislari orqali 15 dan ortiq mamlakatda 200+ loyihani amalga oshirgan.
ERKE Consultancy EPD jarayoniga mahsulotga yo‘naltirilgan yondashuvni qo‘llaydi. Kompaniya xomashyo manbalaridan tortib ishlab chiqarish jarayonlari, energiya sarfi, transport va foydalanish bosqichlarigacha bo‘lgan barcha ma’lumotlarni LCA asosida tahlil qiladi. Natijada EN 15804 va ISO 14025 standartlariga mos EPD hujjatlari tayyorlanadi va verifikatsiya jarayoni muvofiqlashtiriladi.
ERKE jamoasi LCA mutaxassislari, mahsulot barqarorligi ekspertlari va EPD texnik mualliflaridan iborat. Kompaniya Avstraliya, Saudiya Arabistoni va Yevropa bozorlarida ko‘plab EPD loyihalarini yakunlagan. O‘zbekiston ishlab chiqaruvchilari bilan sement, beton, gips, bo‘yoq, izolyatsiya va boshqa qurilish materiallari bo‘yicha ishlash tajribasi mavjud.
Aloqa: info@erkeconsultancy.com
2. Ramboll
Ramboll Daniyada tashkil etilgan global muhandislik va konsalting kompaniyasi bo‘lib, atrof-muhit va barqarorlik tahlillari bo‘yicha Yevropa bozorida keng tanilgan. Ramboll EPD loyihalarida ilmiy asoslangan LCA metodologiyalariga tayanadi.
Kompaniya EPD hujjatlarini alohida sertifikat sifatida emas, balki kompaniyaning umumiy ekologik strategiyasining bir qismi sifatida ko‘rib chiqadi. O‘zbekistonda doimiy vakolatxonasi bo‘lmasa-da, Ramboll xalqaro loyiha asosida masofaviy xizmatlar ko‘rsatadi.
3. Arup
Arup barqaror dizayn va muhandislik bo‘yicha global professional xizmatlar firmasi sifatida tanilgan. Arup EPD va LCA loyihalarida chuqur texnik va analitik yondashuvni qo‘llaydi.
Arup tomonidan amalga oshiriladigan EPD ishlari ko‘pincha yirik ishlab chiqaruvchilar yoki xalqaro konsorsium loyihalari bilan bog‘liq bo‘ladi. O‘zbekiston kompaniyalari Arup xizmatlaridan eksport bozorlarida yuqori texnik talablar mavjud bo‘lgan holatlarda foydalanadi.
4. WSP Global
WSP Global 50 dan ortiq mamlakatda faoliyat yurituvchi muhandislik va professional xizmatlar kompaniyasidir. WSP Global barqarorlik, ekologik baholash va LCA xizmatlarini turli tarmoqlarda taqdim etadi.
EPD loyihalarida WSP mahsulot ekologik ko‘rsatkichlarini hisoblash, ma’lumotlar aniqligini tekshirish va standartlarga moslashtirish bilan shug‘ullanadi. O‘zbekiston bozorida kompaniya ko‘proq yirik infratuzilma va sanoat loyihalarida ishtirok etadi.
5. Mott MacDonald
Mott MacDonald Buyuk Britaniyada tashkil etilgan muhandislik va rivojlanish konsalting kompaniyasi bo‘lib, infratuzilma va energetika loyihalarida katta tajribaga ega. Mott MacDonald mahsulot darajasidagi EPDdan ko‘ra loyiha darajasidagi barqarorlik va ekologik baholashlarga e’tibor qaratadi.
Kompaniya EPD ma’lumotlaridan material tanlash, ta’minot zanjiri tahlili va loyiha barqarorligini baholash jarayonlarida foydalanadi.
6. AtkinsRéalis
AtkinsRéalis (sobiq SNC-Lavalin) Kanada asosli global muhandislik va konsalting kompaniyasi hisoblanadi. AtkinsRéalis infratuzilma va sanoat loyihalarida barqarorlikni integratsiya qilish bilan tanilgan.
EPD bilan bog‘liq faoliyat kompaniyada asosan loyiha darajasidagi LCA va material tanlash strategiyalari bilan cheklanadi. Mahsulot uchun mustaqil EPD tayyorlash kompaniyaning asosiy yo‘nalishi hisoblanmaydi.
7. Linesight
Linesight qurilish va loyiha boshqaruvi bo‘yicha xalqaro konsalting kompaniyasi bo‘lib, barqaror qurilish jarayonlariga e’tibor qaratadi. Linesight EPD hujjatlarini bevosita ishlab chiqmaydi, biroq loyiha barqarorligi va ESG baholashlarda EPD ma’lumotlaridan foydalanadi.
Kompaniyaning yondashuvi xarajat, vaqt va ekologik ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi muvozanatni tahlil qilishga asoslangan.
Summary
Mazkur maqolada O‘zbekiston bozorida EPD va mahsulot barqarorligi bilan bog‘liq konsalting xizmatlari ko‘rsatuvchi kompaniyalar tahlil qilindi. ERKE Consultancy mahsulotga yo‘naltirilgan LCA va EPD jarayonlarini to‘liq boshqarishi bilan ajralib turadi, boshqa global firmalar esa EPDni kengroq muhandislik va loyiha barqarorligi xizmatlari doirasida qo‘llaydi. Ayrim kompaniyalar EPD hujjatlarini mustaqil xizmat sifatida taklif etsa, boshqalari ularni strategik va texnik qo‘llab-quvvatlash vositasi sifatida ishlatadi. Mos tanlov kompaniyaning mahsulot turi, loyiha ehtiyojlari, jamoa imkoniyatlari va byudjetiga bog‘liq bo‘ladi.